Waarom pijn, stijfheid en vermoeidheid tijdens de overgang geen toeval hoeven te zijn

Tijdens de overgang verandert er meer dan alleen de menstruatie.

Veel vrouwen merken dat hun lichaam anders reageert op inspanning en dagelijkse belasting. Klachten die vroeger snel herstelden, kunnen langer blijven bestaan. Ook kunnen spieren en gewrichten stijver aanvoelen en kan de energie sterker wisselen.

Veelvoorkomende klachten zijn:

• Spier- en gewrichtspijn;
• Nek-, schouder- of rugklachten;
• Stijfheid bij het opstaan;
• Hoofdpijn of migraine;
• Vermoeidheid;
• Minder spierkracht;
• Slechter herstel na inspanning;
• Slaapproblemen;
• Veranderingen in gewicht of lichaamssamenstelling;
• Meer gevoeligheid voor stress.

Spier- en gewrichtsklachten, slaapproblemen, stemmingsveranderingen en opvliegers worden regelmatig gemeld tijdens de overgang. Toch hoeft niet iedere klacht uitsluitend door hormonale veranderingen te worden veroorzaakt. Ook leeftijd, werkbelasting, eerdere klachten, slaap, beweging en algemene gezondheid kunnen meespelen.

Daarom kijk ik niet alleen naar de plaats waar het pijn doet, maar naar het totale patroon van belasting en herstel.

Wat gebeurt er tijdens de overgang?

Tijdens de overgang verandert de werking van de eierstokken. De productie van hormonen zoals oestrogeen en progesteron gaat schommelen en neemt uiteindelijk af.

De periode vóór de laatste menstruatie noemen we de perimenopauze. De menopauze is officieel bereikt wanneer iemand twaalf maanden niet meer heeft gemenstrueerd en daar geen andere oorzaak voor is.

Deze hormonale veranderingen kunnen invloed hebben op onder andere:

• Slaap;
• Temperatuurregeling;
• Stemming en concentratie;
• Spieren en botten;
• Vetverdeling;
• Energie en herstel.

Dat betekent niet dat er iets mis is met het lichaam. Het kan wel betekenen dat de verhouding tussen wat u dagelijks doet en wat uw lichaam aankan tijdelijk verandert.

Waarom kunnen spieren en gewrichten gevoeliger worden?

Oestrogeen speelt niet alleen een rol bij de voortplanting. Het is ook betrokken bij processen in spieren, botten, bindweefsel, stofwisseling en het zenuwstelsel.

Tijdens en na de overgang kunnen veranderingen optreden in:

• Spiermassa en spierkracht;
• Botdichtheid;
• Herstel na inspanning;
• Vetverdeling;
• Gevoeligheid voor pijn;
• Pezen en bindweefsel.

Onderzoek naar pijn rond de overgang laat zien dat hormonale veranderingen waarschijnlijk niet de enige verklaring zijn. Ook slaap, stemming, lichamelijke belasting, eerdere pijnklachten en andere gezondheidsfactoren kunnen invloed hebben.

De overgang kan daardoor een fase zijn waarin uw lichaam duidelijker reageert op langdurig zitten, zwaar werk, slecht slapen, stress of te weinig herstel.

Waarom is krachttraining zo belangrijk?

Krachttraining is een van de belangrijkste manieren om sterk en belastbaar te blijven tijdens en na de overgang.

Regelmatige krachttraining kan bijdragen aan:

• Behoud en opbouw van spierkracht;
• Behoud van spiermassa;
• Ondersteuning van botten;
• Verbetering van balans en stabiliteit;
• Makkelijker uitvoeren van dagelijkse activiteiten;
• Een gunstigere lichaamssamenstelling;
• Ondersteuning van de stofwisseling.

Onderzoek laat zien dat weerstandstraining bij vrouwen na de overgang positieve effecten kan hebben op spierkracht en botdichtheid. Voor de botten lijkt voldoende intensieve training belangrijker dan uitsluitend lichte oefeningen.

Hoe vaak is krachttraining nodig?

Voor veel vrouwen is een praktisch uitgangspunt:

• Twee tot drie keer per week;
• Oefeningen voor de grote spiergroepen;
• Geleidelijk meer weerstand gebruiken;
• Voldoende rust tussen trainingen;
• Trainen op een niveau dat duidelijk inspanning vraagt.

U hoeft niet direct zwaar te trainen. De belasting moet passen bij uw ervaring, gezondheid en eventuele klachten.

Bij osteoporose, langdurige pijn, duizeligheid, bekkenbodemklachten of andere medische beperkingen is individuele begeleiding verstandig.

Wandelen is goed, maar meestal niet voldoende

Wandelen is uitstekend voor conditie, ontspanning en dagelijkse beweging.

Voor behoud of opbouw van spierkracht is meestal aanvullende krachttraining nodig. Een compleet beweegprogramma bestaat bij voorkeur uit een combinatie van:

• Krachttraining;
• Wandelen, fietsen of andere conditietraining;
• Oefeningen voor balans en coördinatie;
• Belastende beweging voor de botten, wanneer dat veilig is;
• Voldoende herstel.

Bewegen is belangrijk voor lichamelijk functioneren, hart- en vaatgezondheid en kwaliteit van leven. Het bewijs dat beweging op zichzelf opvliegers sterk vermindert, is minder duidelijk.

Slaap, stress en herstel

Stress is niet alleen mentale spanning. Het lichaam reageert ook op:

• Drukte op het werk;
• Mantelzorg;
• Slecht slapen;
• Pijn;
• Intensief sporten;
• Zorgen;
• Weinig rustmomenten.

Bij langdurige belasting blijft het lichaam langer in een verhoogde staat van alertheid. Dat kan invloed hebben op slaap, energie, spierspanning en pijngevoeligheid.

Tijdens de overgang kunnen meerdere factoren samenkomen:

• Hormonale schommelingen;
• Nachtzweten;
• Herhaald wakker worden;
• Werkdruk;
• Gezinsverantwoordelijkheden;
• Minder tijd voor herstel.

Het gaat dus niet simpelweg om “te veel stress”. Belangrijker is de balans tussen:

wat uw lichaam dagelijks moet verwerken
en
hoeveel herstel er tegenover staat.

Daarom kijk ik bij langdurige klachten ook naar slaap, ontspanning, werkbelasting en herstelmomenten.

Waarom kunnen gewicht en energie veranderen?

Tijdens en na de overgang kan de verhouding tussen spiermassa en vetmassa veranderen. Ook de vetverdeling en gevoeligheid voor insuline kunnen veranderen.

Spieren zijn belangrijk voor:

• Bewegen;
• Kracht;
• Verwerking van glucose;
• Energieverbruik;
• Bescherming tegen verlies van belastbaarheid.

Daarom zijn krachttraining, dagelijkse beweging, voldoende slaap en een passend voedingspatroon belangrijker dan alleen minder eten.

Een paar praktische aandachtspunten zijn:

• Voldoende eiwitten verspreid over de dag;
• Voldoende groente, fruit en vezels;
• Voldoende calcium;
• Vitamine D wanneer dat medisch nodig is;
• Weinig sterk bewerkte voeding;
• Matig alcoholgebruik;
• Voldoende drinken.

Extreme diëten of sterke calorierestrictie kunnen ongunstig zijn wanneer daardoor spiermassa, energie of trainingsherstel afneemt.

Kan acupunctuur helpen bij overgangsklachten?

Acupunctuur kan worden ingezet bij klachten zoals:

• Opvliegers;
• Nachtzweten;
• Slaapproblemen;
• Hoofdpijn;
• Spanning;
• Spier- en gewrichtspijn.

Sommige onderzoeken laten verbetering zien van opvliegers, slaap of algemene overgangsklachten. Andere onderzoeken vinden weinig verschil met schijnacupunctuur. De uitkomsten zijn dus niet overal hetzelfde.

Voor opvliegers en nachtzweten wordt acupunctuur daarom niet als bewezen standaardbehandeling aanbevolen. Hormoontherapie blijft voor veel vrouwen de effectiefste behandeling van hinderlijke opvliegers en nachtzweten, wanneer deze behandeling medisch passend is.

Dat betekent niet dat niemand baat kan hebben bij acupunctuur.

Binnen mijn praktijk kan acupunctuur aanvullend worden ingezet. We spreken vooraf af welk doel u wilt bereiken en beoordelen na enkele behandelingen of er daadwerkelijk verbetering optreedt.

Acupunctuur vervangt geen medische beoordeling, hormoontherapie of andere behandeling wanneer die nodig is.

Mijn aanpak bij lichamelijke klachten tijdens de overgang

Tijdens het eerste consult brengen we uw klachten en persoonlijke situatie in kaart. Binnen mijn praktijk werk ik met het HerstelKompas®. Het HerstelKompas® is mijn persoonlijke gespreks- en redeneermodel voor mensen met verschillende lichamelijke klachten.

We kijken onder andere naar:

• De aard en duur van de klachten;
• Het verloop van de overgang;
• Spierkracht en lichamelijke belastbaarheid;
• Dagelijkse beweging;
• Werkbelasting;
• Slaap en herstel;
• Stress en ontspanning;
• Voeding en leefstijl;
• Eerdere klachten en behandelingen;
• Wat u graag weer beter wilt kunnen.

Afhankelijk van uw situatie kan de begeleiding bestaan uit:

• Fysiotherapeutisch onderzoek;
• Krachttraining en oefentherapie;
• Acupunctuur;
• Uitleg over pijn en herstel;
• Adviezen over belasting en herstel;
• Leefstijlgerichte begeleiding;
• Ondersteuning bij zelfmanagement.

Het doel is niet om iedere klacht aan de overgang toe te schrijven.

Het doel is om te onderzoeken welke veranderingen invloed hebben op uw lichaam en wat u zelf, eventueel met begeleiding, kunt verbeteren.

Voor wie kan deze aanpak passend zijn?

Deze aanpak kan geschikt zijn bij:

• Spier- en gewrichtspijn rond de overgang;
• Terugkerende nek-, schouder- of rugklachten;
• Verminderde spierkracht;
• Moeite met herstellen na inspanning;
• Vermoeidheid in combinatie met lichamelijke klachten;
• Stijfheid;
• Hoofdpijn of migraine;
• Slaapproblemen die het herstel beïnvloeden;
• Onzekerheid over verantwoord trainen;
• Klachten die invloed hebben op werk of dagelijks leven.

Wanneer is medisch onderzoek belangrijk?

Neem contact op met uw huisarts bij:

• Hevig of onverwacht vaginaal bloedverlies;
• Vaginaal bloedverlies na de menopauze;
• Nieuwe borstklachten;
• Onverklaard gewichtsverlies;
• Ernstige of aanhoudende vermoeidheid;
• Plotseling krachtsverlies;
• Pijn op de borst of ernstige kortademigheid;
• Nieuwe neurologische uitval;
• Koorts of ernstig ziek zijn;
• Pijn die snel toeneemt;
• Klachten die grote invloed hebben op slaap, stemming of dagelijks functioneren.

De huisarts kan samen met u beoordelen of aanvullend onderzoek, hormoontherapie of een andere medische behandeling passend is.

Veelgestelde vragen

Zijn spier- en gewrichtsklachten normaal tijdens de overgang?

Ze komen regelmatig voor. Toch moeten klachten niet automatisch aan de overgang worden toegeschreven. Andere lichamelijke of medische oorzaken kunnen ook een rol spelen.

Is wandelen voldoende?

Wandelen is gezond en waardevol, maar voor behoud of opbouw van spierkracht is meestal ook krachttraining nodig.

Moet ik zwaar trainen?

De oefeningen moeten voldoende uitdagend zijn om sterker te worden. U hoeft niet direct zwaar te beginnen. De weerstand wordt stap voor stap opgebouwd.

Kan ik trainen als ik pijn heb?

Vaak wel, maar de belasting moet passen bij de klacht en uw belastbaarheid. Pijn tijdens bewegen betekent niet automatisch dat er schade ontstaat. Bij ernstige, toenemende of onverklaarde pijn is onderzoek verstandig.

Kan acupunctuur mijn hormonen in balans brengen?

Dat is te eenvoudig geformuleerd en wetenschappelijk niet goed onderbouwd. Acupunctuur kan mogelijk bepaalde klachten beïnvloeden, maar herstelt de hormonale veranderingen van de overgang niet.

Is acupunctuur een alternatief voor hormoontherapie?

Niet als gelijkwaardige vervanging. Acupunctuur kan aanvullend worden ingezet, maar hormoontherapie is voor veel vrouwen de effectiefste behandeling van hinderlijke opvliegers en nachtzweten wanneer daar geen medische bezwaren tegen zijn.

Hoeveel behandelingen zijn nodig?

Dat verschilt per persoon en per klacht. Na het eerste consult maken we een persoonlijk voorstel en spreken we af wanneer we het resultaat evalueren.

Sterker en met meer vertrouwen door de overgang

De overgang is geen ziekte. Het kan wel een periode zijn waarin het lichaam anders reageert op belasting en herstel.

Door gericht te werken aan kracht, beweging, slaap, voeding en herstel kunt u veel invloed uitoefenen op uw gezondheid en dagelijks functioneren.

Acupunctuur kan daarbij soms aanvullend worden ingezet, maar vormt niet het volledige antwoord.

Mijn aanpak combineert daarom:

gericht behandelen, verantwoord trainen en breder kijken naar herstel.

Plan een eerste consult

Heeft u tijdens de overgang last van spier- of gewrichtspijn, vermoeidheid, terugkerende klachten of verminderde belastbaarheid?

Tijdens een eerste consult brengen we uw klachten, gezondheid en doelen in kaart. Daarna bespreken we welke begeleiding bij uw situatie past.