Ondersteuning tijdens en na een kankerbehandeling

Kanker en de behandeling ervan kunnen veel invloed hebben op uw lichaam en dagelijks leven.

Naast de ziekte zelf kunnen behandelingen zoals chemotherapie, radiotherapie, hormoontherapie of een operatie klachten veroorzaken. Sommige klachten verdwijnen weer, andere kunnen langere tijd aanwezig blijven.

Denk bijvoorbeeld aan:

• Pijn;
• Vermoeidheid;
• Misselijkheid;
• Slaapproblemen;
• Opvliegers en nachtzweten;
• Spier- en gewrichtsklachten;
• Tintelingen, doofheid of zenuwpijn;
• Spanning en onrust;
• Verminderde conditie en belastbaarheid.

Acupunctuur kan bij sommige van deze klachten aanvullend worden ingezet.

Acupunctuur behandelt de kanker zelf niet en vervangt nooit uw oncologische behandeling. Het doel is ondersteuning bij klachten en bijwerkingen tijdens of na de reguliere behandeling.

Wanneer kan acupunctuur mogelijk ondersteunen?

Internationale richtlijnen voor integratieve oncologische zorg beschrijven acupunctuur als mogelijke aanvullende behandeling bij verschillende klachten tijdens en na kankerbehandeling. Het sterkste bewijs is er onder andere voor bepaalde vormen van kankergerelateerde pijn en gewrichtspijn door hormoontherapie.

Acupunctuur kan bijvoorbeeld worden overwogen bij:

• Kankergerelateerde pijn;
• Spier- en gewrichtspijn;
• Gewrichtspijn door aromataseremmers;
• Misselijkheid en braken rondom chemotherapie;
• Tintelingen en zenuwpijn na chemotherapie;
• Slaapproblemen;
• Bepaalde overgangsachtige klachten als gevolg van hormonale behandeling.

Welke aanpak passend is, hangt altijd af van uw medische situatie, uw behandeling en uw persoonlijke klachten.

Mijn achtergrond in oncologische acupunctuur

Ik ben fysiotherapeut en acupuncturist en heb aanvullende scholing gevolgd op het gebied van acupunctuur binnen de oncologische zorg via de Nederlandse Vereniging voor Acupunctuur.

Mijn praktijk is daarnaast opgenomen in de Verwijsgids Kanker.

Dat betekent dat ik mij specifiek heb verdiept in veilig en verantwoord behandelen van mensen tijdens en na een kankertraject.

Juist bij oncologische zorg staat veiligheid voorop. Ik beoordeel daarom altijd of acupunctuur op dat moment passend is en of overleg met uw arts of oncologieverpleegkundige nodig is.

Pijn tijdens of na kanker

Pijn kan ontstaan door de kanker zelf, maar ook door een operatie, bestraling, medicatie of langdurige veranderingen in bewegen en belasting.

Mijn belangrijkste expertise ligt bij langdurige en complexe pijnklachten. Daarom kijk ik niet alleen naar de plaats waar u pijn voelt, maar ook naar:

• Uw bewegingsmogelijkheden;
• Dagelijkse belasting;
• Slaap en herstel;
• Spierkracht en conditie;
• Eventuele zenuwpijn;
• De invloed van de klacht op uw dagelijks leven.

De SIO-ASCO-richtlijn voor integratieve pijnzorg ondersteunt het gebruik van acupunctuur bij verschillende vormen van kankergerelateerde pijn, waaronder pijn aan het bewegingsapparaat.

Spier- en gewrichtspijn door hormoontherapie

Bij bepaalde vormen van borstkanker worden aromataseremmers (een medicijn dat de aanmaak van het vrouwelijk hormoon oestrogeen in het lichaam blokkeert) gebruikt.

Deze medicijnen kunnen gewrichtspijn en stijfheid veroorzaken. Hierdoor kunnen lopen, sporten, slapen of dagelijkse activiteiten moeilijker worden.

Voor juist deze klacht is het bewijs voor acupunctuur relatief sterk. Richtlijnen ondersteunen acupunctuur bij gewrichtspijn door aromataseremmers.

Acupunctuur vervangt de hormoontherapie niet. Veranderingen in medicatie bespreekt u altijd met uw behandelend arts.

Tintelingen en zenuwpijn na chemotherapie

Sommige vormen van chemotherapie kunnen perifere zenuwen beschadigen. Dit heet chemotherapie-geïnduceerde perifere neuropathie (CIPN), ook wel neuropathie genoemd.

Klachten kunnen zijn:

• Tintelingen;
• Een doof gevoel;
• Brandende pijn;
• Elektrische pijnscheuten;
• Overgevoeligheid;
• Problemen met balans of lopen.

Onderzoek naar acupunctuur bij CIPN laat veelbelovende resultaten zien, maar het bewijs is nog in ontwikkeling. De integratieve oncologierichtlijnen noemen acupunctuur wel als mogelijke behandeloptie bij deze klachten.

Bij nieuwe of snel toenemende zenuwklachten is het belangrijk dat het oncologische behandelteam hiervan op de hoogte is.

Ook in Nederland wordt hier momenteel onderzoek naar gedaan. Het Jeroen Bosch Ziekenhuis en het Diakonessenhuis nemen deel aan de AcuChem-studie, waarin wordt onderzocht of acupunctuur klachten van chemotherapie-geïnduceerde perifere neuropathie kan verminderen bij vrouwen met borstkanker die paclitaxel krijgen. De resultaten van dit onderzoek zijn nog niet definitief bekend.

Heeft u bredere vragen over neuropathie of zenuwpijn, ook buiten chemotherapie? Lees dan meer op de pagina Acupunctuur bij neuropathie en zenuwpijn.

Misselijkheid rondom chemotherapie

Medicijnen tegen misselijkheid blijven de standaardbehandeling.

Acupunctuur wordt soms aanvullend gebruikt om misselijkheid en braken rondom chemotherapie te helpen verminderen. Onderzoek laat mogelijke voordelen zien, maar de resultaten verschillen tussen studies.

Daarom gebruik ik acupunctuur hier als aanvulling en niet als vervanging van de voorgeschreven medicatie.

Vermoeidheid en verminderd herstel

Vermoeidheid tijdens of na kanker is vaak anders dan gewone vermoeidheid. Rust alleen is niet altijd voldoende.

Bij kankergerelateerde vermoeidheid ligt het sterkste bewijs vooral bij bewegen, cognitieve gedragstherapie en mindfulness. Daarom kijk ik bij vermoeidheid breder dan alleen naar acupunctuur.

Bij vermoeidheid kijk ik breder dan alleen naar acupunctuur. Bewegen, krachttraining, slaap, herstel en het doseren van dagelijkse belasting zijn belangrijke onderdelen van de begeleiding.

Mijn aanpak

Mijn belangrijkste expertise ligt bij langdurige pijn en lichamelijke klachten.

Ook tijdens en na kanker kunnen verschillende klachten elkaar beïnvloeden. Daarom kijk ik niet alleen naar één symptoom.

Afhankelijk van uw situatie kan de begeleiding bestaan uit:

• Acupunctuur;
• Fysiotherapeutisch onderzoek;
• Oefentherapie;
• Krachttraining;
• Pijneducatie;
• Advies over belasting en herstel;
• Ondersteuning bij zelfmanagement;
• Het HerstelKompas®.

Het doel is waar mogelijk klachten te verminderen én het dagelijks functioneren te verbeteren.

Veiligheid staat altijd voorop

Tijdens een kankerbehandeling kan uw medische situatie veranderen. Daarom bespreek ik vooraf welke behandeling u krijgt, welke medicijnen u gebruikt en of er factoren zijn zoals lymfoedeem, infectierisico, bloedingsrisico of neuropathie.

Soms is extra voorzichtigheid nodig. Bij twijfel adviseer ik eerst overleg met uw arts of oncologieverpleegkundige. Uw reguliere oncologische behandeling blijft altijd leidend.

Voor wie kan deze aanpak passend zijn?

U kunt contact opnemen wanneer u tijdens of na een kankerbehandeling last heeft van bijvoorbeeld:

• Pijn;
• Spier- en gewrichtsklachten;
• Gewrichtspijn door hormoontherapie;
• Tintelingen of zenuwpijn;
• Verminderde belastbaarheid;
• Slaapproblemen;
• Misselijkheid;
• Opvliegers of nachtzweten.

Tijdens het eerste consult bespreken we zorgvuldig of mijn behandeling in uw situatie passend en veilig is.

Veelgestelde vragen

Kan acupunctuur kanker behandelen?

Nee.

Acupunctuur behandelt kanker niet. Het kan alleen aanvullend worden ingezet om bepaalde klachten of bijwerkingen te ondersteunen.

Kan ik acupunctuur krijgen tijdens chemotherapie?

Dat kan soms, maar niet automatisch.

De soort behandeling, uw algemene gezondheid en eventuele bijwerkingen spelen een rol. Daarom beoordeel ik dit vooraf zorgvuldig.

Kan acupunctuur helpen bij neuropathie na chemotherapie?

Er zijn aanwijzingen dat acupunctuur klachten zoals pijn, tintelingen en gevoelsveranderingen kan verminderen. Het onderzoek is echter nog niet sterk genoeg om effect bij iedereen te voorspellen. Integratieve oncologierichtlijnen beschouwen acupunctuur wel als een mogelijke optie bij chemotherapie-geïnduceerde neuropathie.

Kan acupunctuur helpen bij pijn door hormoontherapie?

Voor gewrichtspijn door aromataseremmers is relatief goed bewijs beschikbaar en wordt acupunctuur in internationale richtlijnen aanbevolen als mogelijke aanvullende behandeling.

Kan fysiotherapie / fitness onderdeel zijn van de behandeling?

Ja.

Wanneer spierkracht, bewegen, conditie of dagelijkse belastbaarheid is verminderd, kan fysiotherapeutische begeleiding onderdeel zijn van het traject.

Plan een eerste consult

Heeft u tijdens of na uw kankerbehandeling last van pijn, zenuwklachten of andere lichamelijke klachten en wilt u weten of acupunctuur of fysiotherapeutische begeleiding passend kan zijn?

Tijdens het eerste consult bespreken we uw medische situatie, klachten en persoonlijke doelen.